Fartuchy spawalnicze ze skóry i tkanin ochronnych w codziennej pracy

Spawanie, cięcie plazmowe czy szlifowanie metalu to prace, przy których odzież robocza narażona jest na odpryski, iskry i promieniowanie cieplne. Standardowy kombinezon nie zawsze wystarcza, zwłaszcza gdy pracuje się w pozycji stojącej, tuż przy stole spawalniczym, a największe obciążenie przypada na tułów i uda. Dlatego w wielu warsztatach i halach produkcyjnych stosuje się dodatkową warstwę ochronną w postaci fartucha. Dobór takiego elementu bywa mniej oczywisty, niż się wydaje: różnią się materiały, długości, sposoby zapinania i zastosowanie. Poniżej omawiamy, przed czym fartuch faktycznie chroni, z czego się go szyje, jak dobrać krój do rodzaju pracy oraz jak o niego dbać, by służył możliwie długo.

Przed czym chroni fartuch spawalniczy

Podstawowym zadaniem fartucha jest osłona przedniej części ciała przed odpryskami płynnego metalu, iskrami powstającymi przy szlifowaniu oraz krótkotrwałym kontaktem z gorącą powierzchnią. Takie zagrożenia występują najczęściej tam, gdzie spawacz pracuje nad detalem ułożonym na stole albo wykonuje spoiny pachwinowe w pionie. Fartuch zabezpiecza również ubranie spod spodu, które w przeciwnym razie szybko by się przepalało i brudziło.

Warto pamiętać o granicach takiej ochrony. Fartuch nie zastępuje maski, rękawic ani obuwia ochronnego, a jego zakres działania zależy od materiału i grubości. Szczegółowe parametry, w tym klasę ochrony i zgodność z normami, podaje producent konkretnego modelu, i to na tej informacji należy się opierać przy wyborze.

Skóra spawalnicza i tkaniny trudnopalne jako materiały

Dwie najczęstsze grupy materiałów to skóra oraz tkaniny trudnopalne. Skórę stosuje się w modelach, takich jak fartuchy spawalnicze, przeznaczonych do cięższych prac, przy dużej ilości odprysków. Najczęściej jest to skóra bydlęca lub świńska, w tym tzw. łata, czyli tańsza część skóry, albo lepszej jakości wyprawiona skóra licowa. Dobrze znosi wysoką temperaturę, jest odporna na przetarcia i nie ulega łatwo przepaleniu.

Tkaniny trudnopalne, na przykład bawełna impregnowana środkami zmniejszającymi palność czy tkaniny z włókien aramidowych, są lżejsze i bardziej elastyczne. Sprawdzają się przy lżejszych zadaniach, w pracy wymagającej częstego schylania się oraz w wyższych temperaturach otoczenia. Skóra jest za to sztywniejsza i cięższa, a przy długim noszeniu potrafi obciążać kark. Część modeli łączy oba rozwiązania: skórzany panel z przodu i lżejszy materiał na bokach lub pasach.

Długość, krój i sposób mocowania fartucha

Fartuch powinien zakrywać tułów i uda, a przy pracy w pozycji siedzącej lub kucznej sięgać odpowiednio niżej. Zbyt krótki model zostawia odsłonięte miejsca, w które trafiają iskry, a zbyt długi przeszkadza w poruszaniu się i może zahaczać o elementy konstrukcji. Przy doborze liczy się wzrost użytkownika oraz typowa pozycja pracy.

Znaczenie ma też sposób mocowania. Najczęściej spotyka się następujące rozwiązania:

• pas na szyi z regulowanym paskiem w talii,

• szelki krzyżowane na plecach, odciążające kark,

• zapięcia szybkiego uwalniania na klamrach,

• boczne taśmy zapobiegające rozchylaniu się fartucha,

• wersje z nogawicami zakrywającymi całe uda.

Szelki dobrze sprawdzają się przy całodziennej pracy, bo rozkładają ciężar na ramiona. Szybkie zwolnienie ma praktyczne znaczenie, gdy trzeba błyskawicznie zdjąć fartuch, na przykład po zapaleniu się odzieży.

Fartuch do różnych metod spawania i cięcia

Metoda spawania wpływa na rodzaj odprysków, a tym samym na wybór fartucha. Przy spawaniu elektrodą otuloną i metodą MAG powstaje wiele rozprysków, dlatego częściej stosuje się grubszą skórę. Spawanie TIG daje ich znacznie mniej, więc wystarczy lżejszy, bardziej elastyczny model, który nie ogranicza precyzyjnych ruchów.

Osobną kategorią są prace towarzyszące: cięcie plazmowe, szlifowanie, gratowanie i cięcie palnikiem. Tutaj iskry lecą w szerokim strumieniu i z dużą energią, więc przydaje się fartuch o większej powierzchni i solidnym wykończeniu krawędzi. Jeśli stanowisko wymaga częstej zmiany czynności, wielu użytkowników wybiera jeden uniwersalny model ze skóry, a do lżejszych zadań trzyma drugi, tekstylny.

Czyszczenie i przechowywanie fartucha ochronnego

Trwałość fartucha zależy w dużej mierze od drobnych nawyków. Skórzane modele czyści się na sucho szczotką lub lekko wilgotną ściereczką, bez moczenia i bez agresywnych środków, bo skóra twardnieje i pęka. Zawilgoconą skórę suszy się w temperaturze pokojowej, z dala od grzejnika, bez wystawiania na bezpośrednie ciepło. Tkaniny trudnopalne wymagają zwykle prania według wskazówek z metki, ponieważ niewłaściwy detergent lub zbyt wysoka temperatura mogą pogorszyć impregnację.

Fartuch warto przechowywać wiszący, na haku lub wieszaku, tak aby nie tworzyły się załamania, które z czasem stają się miejscami pęknięć. Należy też regularnie sprawdzać szwy, klamry i pasy, a także wypalone dziury. Jeśli materiał jest przepalony na wylot lub zniszczone są elementy mocujące, fartuch przestaje spełniać swoją funkcję i wymaga wymiany. Instrukcję pielęgnacji i okres użytkowania określa producent.